Het Centrum voor Landbouw en Milieu (CLM) heeft onlangs een rapport uitgebracht over de invoerroutes (ofwel pathways) waarlangs uitheemse planten, dieren en micro-organismen in Nederland terechtkomen. Het rapport is opgesteld in opdracht van het Team Invasieve Exoten.

Uitheemse soorten kunnen aanzienlijke schade veroorzaken aan bijvoorbeeld milieu, volksgezondheid en economie. Wereldwijd hebben zich meer dan 120.000 uitheemse soorten planten, dieren en micro-organismen gevestigd in nieuwe regio’s.

Het Nederlandse beleid richt zich al enkele decennia op het voorkomen van verspreiding en vestiging van invasieve soorten. Tot recentelijk was dit beleid vooral gericht op organismen die een risico vormden voor de landbouw. Sinds kort is het beleid ook gericht op uitheemse soorten die andersoortige risico’s vormen en potentieel schadelijk kunnen zijn voor natuur, biodiversiteit en gezondheid.

Toezicht houden op alle organismen in alle handels- en verkeerstromen is onhaalbaar en erg duur. Een meer realistische benadering is het in kaart brengen van alle risico-organismen, herkomstgebieden en routes. Het rapport “Pathways of non-native species introductions in The Netherlands” levert hier een bijdrage aan door het identificeren van herkomstgebieden en pathways van uitheemse soorten voor diverse soortgroepen in Nederland.

Daarnaast wordt het effect van klimaatverandering beschouwd en wordt aangegeven welke kennis nog ontbreekt. Het rapport richt zich op alle uitheemse soorten voor alle Nederlandse habitats, met uitzondering van soorten die uitsluitend schadelijk zijn voor de landbouw en pathogenen en parasieten die schadelijk zijn voor de menselijke gezondheid.

In de literatuur zijn 1170 soorten gevonden die uitheems zijn voor Nederland. Waterorganismen, landplanten, geleedpotigen en schimmels vertegenwoordigen de grootste groep met uitheemse soorten. Daarentegen zijn er kleine aantallen nematoden en gewervelde landdieren uitheems. Voor elke groep zijn de voornaamste pathways geïdentificeerd.

Over het algemeen worden grote organismen opzettelijk geïmporteerd (tegenwoordig vooral als huisdier, via tuinbouw of als sierplant) terwijl kleine organismen per ongeluk worden geïmporteerd (als verontreiniging of verstekeling). Verder vormen levend transport en hout een groter risico op onopzettelijke introductie dan niet-levend transport. De voornaamste pathways verschillen per taxon:

Pathways ontstaan voornamelijk door technologische, demografische, economische en politieke ontwikkelingen. Ten gevolge van deze ontwikkelingen en klimaatverandering zal de herkomst en overlevingskans van uitheemse soorten in de toekomst veranderen. De verwachting is dat er vaker nieuwe uitheemse soorten zullen worden gevonden. Met name relatief kleine soorten zullen zich onopgemerkt gaan vestigen:

Het rapport identificeert verschillende kennishiaten. Voor enkele soorten is er bijna geen informatie beschikbaar aangaande herkomstgebieden en pathways. Tevens is er geen studie gevonden die de gevolgen van klimaatverandering op pathways en de gevoeligheid van habitats heeft onderzocht. Meer specifiek raden de auteurs van dit rapport aan onderzoek te doen naar:

Het rapport is gratis te downloaden via http://www.clm.nl/publicaties/data/rapportPathways.pdf