De Noordzee is aan het ‘verkwallen’. ‘Als het zo voortgaat, gaat het er straks bij ons aan toe zoals in de badplaatsen aan de Middellandse Zee: elk jaar een kwallenplaag’, zegt de Vlaamse marinebioloog Jan Seys. Oorzaak is onder meer de invoer van exotische kwallen via ballastwater.

Op 12 oktober startte Eurocean 2010, een Europese conferentie over de Europese zeeën, waarbij België voor het eerst de organisator is. Op de conferentie zal Jan Seys, marinebioloog en woordvoerder van het Vlaams Instituut voor de Zee, de verkwalling van de Noordzee aankaarten.

‘Dat de kwallenpopulatie in de Noordzee ferm stijgt, weten we dankzij een oud Brits onderzoeksinstrument dat nog steeds wordt gebruikt’, zegt Seys. ‘In 1931 ontwikkelde Alister Clavering Hardy een simpel maar betrouwbaar meetinstrument: een rol waaraan alle kleine onderwaterorganismen blijven plakken. De rol kan aan eender welk vaartuig worden bevestigd. Aan de rol blijven ook de netelcellen, waarmee kwallen hun vijanden verdoven, plakken. Uit de statistieken van alles wat die rollen binnenbrachten, blijkt overduidelijk dat onze Noordzee aan het verkwallen is. Onmogelijk te zeggen hoeveel kwallen er nu in onze zee zitten, maar dat het er steeds meer zijn, is duidelijk.’

Het gaat vooral om vier soorten kwallen: de oorkwal (ongevaarlijk voor de mens), de kompaskwal (gevaarlijk voor de mens), de blauwe kwal, die lang voor het toeristische seizoen in de Noordzee komt, en de zeepaddestoel, die pas helemaal op het einde van de zomer in het water komt.

Verslijming

De toename aan kwallen heeft drie oorzaken. Door de overbevissing kunnen andere organismes –kwallen dus– het overschot aan plankton opeten en hun soort versterken. Kwallen kunnen ook beter tegen de klimaatstijging. Bovendien smullen kwallen van de nitraten en fosfaten die via de landbouw in het zeewater komen.

In het zeewater zitten niet alleen steeds meer kwallen, er is ook een algemene verslijming aan de gang. Onder andere door de Amerikaanse ribkwal, die normaal enkel in Amerikaanse wateren leeft, maar nu ook steeds vaker bij ons gesignaleerd wordt. De ribkwal is hier geraakt via ballastwater, dat lege schepen in de haven van vertrek opzuigen en bij aankomst weer lossen. Een richtlijn om het ballastwater eerst te zuiveren, is in de maak.

‘Maar dat zal niet genoeg zijn om de kwallenpopulatie terug te dringen. Alle kwallen vangen met netten, gaat ook niet’, zegt Jan Seys. ‘Beter is een duurzaam visbeleid opleggen, zodat de vispopulatie weer kan stijgen. Als we nu niet ingrijpen, worden kwallen straks een probleem voor het kusttoerisme.’ Volgens Geert Hoorens van Westtoer wordt er voorlopig weinig geklaagd over kwallen. ‘Maar het is de taak van de overheid ervoor te zorgen dat we gespaard blijven van kwallenplagen aan onze kust.’