Word je gelukkig van een confrontatie met je diepste zelf? Volgens filosofe Joke Hermsen niet per se, want ‘er huist ook allerlei onguurs op de bodem van ons hart. Freud heeft de deksel van die put een beetje opgelicht. Maar op de bodem van ons wezen rusten ook – en vooral, meent Hermsen – creativiteit, een besef van waardevolheid en inspiratie.’ – Dat schrijft journalist en cultuurcriticus Tjerk de Reus in een kritische recensie ‘Er is meer op de bodem van je hart’, een artikel in het kader van de maand van de Spiritualiteit.

Voor lezers die thuis zijn in twintig eeuwen christendom, vormt het essay van Hermsen een ietwat vervreemdende exercitie. In de christelijke theologie en ook in het Jodendom is bijzonder veel nagedacht over de ziel. Hermsen laaft zich niet aan deze bronnen. Ze filosofeert in een strikt moderne context, waarin de ziel het stellen moet zonder God als ultieme bron. Hermsen houdt bewust afstand, omdat in haar ogen de Kerk alleen wilde spreken over een schone, zondeloze ziel. Daar is niets aan, vindt Hermsen: alle leven is eruit! (Katholiek Nieuwsblad)

De Reus heeft het hier over Joke Hermsen, die ‘Windstilte van de ziel’ schreef. Hij vindt dat de schrijfster zich te veel op het innerlijk richt en zij geen gebruik maakt van kennis die er al is in het Christen- en Jodendom.

Wellicht is Hermsen iets te eenzijdig spiritueel bezig geweest, veronderstel ik dan, keek zij te veel alleen in het (haar?) innerlijk en is daardoor aan de oppervlakte gebleven waar de ziel onbewogen blijft in windstilte.
Wil Hermsen wellicht wegblijven van de ‘bestaande’ God, neigt ze te veel naar het loze ietsisme?
Als je de hele recensie leest, dan lijkt het daar wel op. Misschien een te ‘goedkoop’ boekje? (Het kost ook maar 2,5 euro.) Met 80 pagina’s ben je dan te snel uitgepraat over een onderwerp, zo groot, en waar vele filosofen en theologen dikke boeken over hebben geschreven.

De NRC heeft echter meer lof voor Hermsen:

‘Met de combinatie van eruditie en fijnzinnigheid weet Hermsen een opmerkelijk concreet boek te schrijven over ongrijpbare sensaties. Dat maakt dit boek geslaagd en inspirerend, een aansporing om zaken als fijnzinnigheid, intuïtie en ontvankelijkheid te koesteren.’

Joke Hermsen, Windstilte van de ziel, Uitg. Ten Have, 80 pp., pb., € 2,50.

© foto: Paul Delfgaauw