En weer maken we hetzelfde circus mee.  De ambitie wordt geuit  dat we tot de top van de wereld moeten behoren qua onderwijs. (Nederland-Kennisland…..!?).  De resultaten laten een toenemende verslechtering zien. En weer een nieuwe minister kondigt nieuwe maatregelen aan. Maar niet alleen wij, maar ook de betrokken ministers weten, dat hetzelfde parcourtje over een tijd weer zal worden afgelegd. Hoge ambities, tegenvallende resultaten, nieuwe maatregelen.

Maar de essentie van de problematiek in het onderwijs wordt niet onderkend, laat staan dat vervolgens de goede maatregelen worden genomen. En die essentie is dat de wereld onder invloed van technologische ontwikkelingen (met name de digitalisering) steeds sneller verandert. Veranderingen die gevolgen hebben voor alle onderdelen van de maatschappij, maar zeker ook op de wijze waarop kinderen opgroeien. Vanaf hun geboorte ziet de wereld er compleet anders uit dan 50 of 100 jaar geleden. Televisie, allerlei soorten computers, internet zijn elementen die eigenlijk al vanaf de geboorte een belangrijke rol spelen. Kinderen die na 1990 geboren zijn, zijn anders “gewired” dan kinderen die, zoals ik, tussen 1945 en 1960 zijn geboren.  En als kinderen die nu naar school gaan hun opleiding hebben afgemaakt dan ziet die wereld er volledig anders uit dan de wereld waar de babyboomers zijn opgegroeid.

Maar als je naar de gang van zaken op de scholen gaat dan heb je het gevoel dat men dat niet beseft of niet weet hoe men ermee moet omgaan. Ik maak wel eens de grap dat jongeren thuis multimediaal, interactief en multitasking opgroeien en dan naar school gaan en zien hoe het vroeger was. Het verschil tussen de wereld binnen het onderwijs en erbuiten is nooit in de geschiedenis zo groot geweest.

Daarbij gaat het er niet om of er al dan niet computers op school staan. Maar om wat men vindt wat je op school anno 2010 nu eigenlijk wel of niet zou moeten leren, hoe je dat dan bereikt, en hoe je de sterke en zwakke kanten van de virtuele wereld en de fysieke wereld (op school zijn is immers met een grote groep samen in een fysieke ruimte zijn) benut. Het opereren in een wereld zonder Google (zoals het was voor 2000) is echt een heel andere dan een wereld met Google. En zo zijn er meer cruciale ontwikkelingen die zowel de wijze waarop kennis en vaardigheden worden overgedragen sterk zouden behoren te beïnvloeden als die kennis en vaardigheden zelf.

Ministers en volksvertegenwoordigers zijn vaak boven de 40. Het electoraat bestaat voor meer dan de helft uit mensen boven de 45. Het lijkt er vaak op dat ze vooral willen dat leerlingen op school hetzelfde leren als zij zelf hebben geleerd. En als er dan problemen in het onderwijs zijn dan zien we steeds dezelfde Pavlov-reacties.  Maatregelen aankondigen die in essentie zeggen dat men terug wil naar het “goede” verleden.  “Leerlingen van vandaag kunnen niet eens …….” wordt er dan gezegd. Of “men zit alleen maar achter de computer…..” of “De jeugd van tegenwoordig leest niet eens de krant…”.

Maar men vraagt zich niet af waarom steeds meer leerlingen de school “saai” vinden. Of dat –en ik merk het steeds als ik lezingen geef bij studenten-  men eigenlijk ook in het hoger onderwijs op een nogal passieve manier gaat van tentamen naar tentamen om zo binnen de gestelde termijn het diploma te behalen. En ook de nieuwe maatregelen die nu weer aangekondigd zijn door de nieuwe minister zal daar niets aan veranderen (en ook de kwaliteit van het onderwijs niet verhogen).

Zolang men denkt dat de organisatie van het onderwijs in Nederland top-down moet zijn. Er voor ieder moment van een leerling tussen zijn 4^e en 18^e precies wordt aangegeven wat hij dan en dan wel of niet moet weten. Zolang men zich niet serieus afvraagt welke kennis en vaardigheden een jongere anno 2020 zou dienen te hebben om goed in de maatschappij (zowel sociaal als economisch) te kunnen functioneren, gaat het van kwaad tot erger.

Een goed voorbeeld van wat ik hier beschrijf is de lezing van Conrad Wolfram bij TED over het onderwijs in wiskunde.  Een aanrader om te bekijken. Het is maar een klein onderdeel van wat ik bedoel, maar is toepasbaar op alle schoolvakken, en in feite het hele hedendaagse onderwijssysteem.

En dus zullen we de klaagzangen over het onderwijs en de leerlingen ook in de toekomst blijven horen en de verkeerde maatregelen krijgen, zolang de pre-1980 generatie het nog voor het zeggen heeft.