Staatssecretaris Bleker van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I) houdt – evenals zijn voorgangster Minister Verburg van LNV –  veel informatie over schadelijke uitheemse planten en dieren onder de pet. Bij verzoeken om openbaarmaking van deze documenten, probeert hij op allerlei manieren om de informatie geheim te houden, met soms bijzonder bizarre resultaten tot gevolg.

 Kraakcicades

Het begon toen in de zomer van 2010 in Amsterdam en ook andere plaatsen in Nederland kraakcicades (Cicada orni) opdoken. Het platform Stop invasieve exoten vroeg op basis van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) om openbaarmaking van alle documenten die bij het ministerie over deze cicades en andere zingende cicades aanwezig waren.

Het ministerie bleek toen een quickscan te hebben laten uitvoeren voor de kraakcicade, evenals voor twee andere exotische cicadesoorten: de Doorncicade  (Umbonia crassicornis)  en de Ligurische cicade (Eupteryx demnotata).

Minister Verburg van LNV weigerde echter om deze quickscans openbaar te maken, zogenaamd omdat er “persoonlijke beleidsopvattingen” in zouden staan. Dit zijn opvattingen van een bestuurder, die te herleiden zijn tot een bepaalde persoon.

Een quickscan bestaat uit een beknopte inschatting van de kansen op vestiging en verspreiding van een exoot, evenals de schade die de soort kan gaan veroorzaken. Gezien het karakter van zo’n quickscan en het feit dat er op de website van het ministerie andere quickscans wel openbaar zijn gemaakt, lijkt het bijzonder onwaarschijnlijk dat er werkelijk persoonlijke beleidsopvattingen in staan. Het lijkt er sterk op dat de Minister de informatie hoe dan ook geheim wilde houden.

 Exotische snuitkevers

Dezelfde gang van zaken was te zien bij de beoordeling van het in september 2010 door het platform ingediende Wob-verzoek over exotische snuitkevers. Met name ging het om Otiorhynchus armadillo, Otiorhynchus crataegi en andere Otiorhynchus-soorten, die in tuinen en plantsoenen in tal van gemeenten in Nederland enorme schade aanrichten.

Ook voor deze soorten bleek het ministerie quickscans te hebben laten uitvoeren, en nu weigerde de opvolger van Verburg, Staatssecretaris Bleker van EL&I. de documenten openbaar te maken. De reden: “de documenten bestaan geheel uit persoonlijke beleidsopvattingen en andere passages die daarmee verweven zijn. “

 Amfibieschimmel

Het ministerie had door onder meer Ravon een onderzoek laten uitvoeren naar de amfibieschimmel Batrachochytrium dendrobatidis.  Dit is een exotische schimmel die door exotische brulkikkers kan worden overgebracht op inheemse kikkers, padden en salamander en voor deze dieren vaak dodelijk is.

Benieuwd naar de aanpak en resultaten van het onderzoek vroeg het platform om openbaarmaking van de betreffende documenten. Het ministerie kwam tot een lijst van acht documenten. Van deze documenten maakte de Staatssecretaris er geen enkele openbaar, opnieuw vanwege de “persoonlijke beleidsopvattingen”.

Merkwaardig genoeg ontbrak in de lijst het rapport van het onderzoek. Volgens de website van Ravon is dit rapport in april 2010 aan het ministerie uitgebracht; op de Ravon-website is zelfs een samenvatting van het rapport opgenomen (zie http://www.ravon.nl/OnderzoekAdvies/Onderzoek/Chytridiomycose/tabid/809/Default.aspx). Het lijkt toch wel bijzonder onwaarschijnlijk dat het ministerie, als opdrachtgever voor het onderzoek, niet over het rapport zou beschikken.

 Ambrosiafilmpje

In 2008 heeft het ministerie voorlichtingsfilmpjes laten maken over drie invasieve exoten: de grote waternavel, de Amerikaanse langlob ribkwal en ambrosia. Van het ambrosiafilmpje deugde zo weinig, dat het ministerie het al binnen twee weken van de website haalde (het is nog wel te zien op YouTube: http://www.youtube.com/watch?v=GZCVqbtOhrE)

Een van de kritiekpunten was dat er in het filmpje niets werd gezegd over het feit dat deze plant bekend staat als “de hooikoortsplant” en een forse toename van hooikoorts kan veroorzaken. Een toename zowel in intensiteit van de hooikoortsaanvallen als in het aantal personen dat hooikoorts krijgt, en de plant brengt ook nog een verlenging van het hooikoortsseizoen met twee maanden met zich mee. Deze gezondheidsschade zal de meeste mensen meer aanspreken dan de schade voor landbouw en natuur.

Om er achter te komen hoe het mogelijk was dat de overheid een ongetwijfeld fors bedrag aan belastinggeld uitgaf voor een voorlichtingsfilmpje dat te slecht was om aan het publiek te vertonen, vroeg het platform Stop invasieve exoten om openbaarmaking van de betreffende documenten.

Er werden door het ministerie 17 documenten verzameld, waarvan er 13 (bijna allemaal aangeduid als “e-mail”) door Staatssecretaris Bleker geheim werden gehouden.

Te verwachten is dat deze documenten onder meer bestaan uit offerteverzoeken, uitgebrachte offertes, opdrachtverleningen en uitgewerkte (concept-)scripts van de ambrosiafilm. Als reden voor geheimhouding werd opnieuw aangevoerd de “persoonlijke beleidsopvattingen” die in deze documenten zouden staan.

 Pallas’ eekhoorn

In januari 2011 nam het ministerie een besluit op het verzoek van het platform om documenten over de Pallas’ eekhoorn openbaar te maken. Dit is een exotische eekhoorn die zeer schadelijk is voor de inheemse rode eekhoorn vanwege concurrentie en het overbrengen van ziekten, die mogelijk ook voor mensen gevaarlijk zijn.

Het ministerie zond het platform een rapport van de Zoogdiervereniging d.d. juli 2009, opgesteld in opdracht  van het Team Invasieve Exoten, betreffende een inventarisatie van de Pallas’ eekhoorn bij Weert. In dit rapport had het ministerie de naam van een ambtenaar van het ministerie en de namen van de auteurs weggelakt vanwege de “eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer” van deze personen en omdat “openbaarmaking van de namen deze personen onevenredig zou kunnen benadelen”. Het rapport bleek echter inmiddels al door ministerie op de website te zijn gezet, waarbij de namen van de betreffende personen gewoon leesbaar zijn  (zie http://www.vwa.nl/txmpub/files/?p_file_id=2001527).

Ook zond de Staatssecretaris aan het platform het advies toe dat het Team Invasieve Exoten aan het ministerie van LNV over de Pallas’ eekhoorn had uitgebracht.

Nou ja, in ieder geval enkele gedeelten van dat advies: het titelblad, de inhoudsopgave, het hoofdstuk over wet- en regelgeving en de literatuurlijst. In de inhoudsopgave zijn alleen de nummers van de hoofdstukken, paragrafen, bijlagen en paginanummers zichtbaar; de titels van de hoofdstukken, paragrafen en bijlagen zijn door het ministerie zorgvuldig weggelakt. De feitelijke inhoud van het advies werd geheimgehouden, vanwege de inmiddels bekende “persoonlijke beleidsopvattingen”.

Een hele vreemde gang van zaken omdat andere adviezen van het Team Invasieve Exoten wél (geheel) openbaar gemaakt zijn, zoals het advies over uitheemse eekhoorns van oktober 2008. 

In de brief van het ministerie waarbij dit advies openbaar werd gemaakt  werden de “persoonlijke beleidsopvattingen” niet eens door het ministerie ter sprake gebracht. Niet valt daarom in te zien waarom de feitelijke inhoud van het advies over de Pallas’ eekhoorn, dat over één van die uitheemse eekhoornsoort gaat, dan wel geheim zou moeten blijven.

 Het platform heeft bezwaarschriften ingediend tegen deze besluiten in de hoop dat de Staatssecretaris tot het inzicht komt dat het in een ieders belang is om informatie over invasieve exoten openbaar te maken. Er is geen enkele reden om hier geheimzinnig over te doen.

Volg het nieuws over invasieve exoten via www.twitter.com/InvasieveExoten