Waar de scholekster ook neerstrijkt, overal liggen problemen op de loer. De situatie is zo ernstig, dat de vogel over enkele jaren dreigt te zijn verdwenen.  De Japanse oester, die mosselbanken overgroeit en voor scholeksters nauwelijks te eten is, vormt daarbij de grootste bedreiging.

 Zonder ingrijpende maatregelen is de scholekster in 2020 als broedvogel zo goed als verdwenen uit Nederland. Er worden veel te weinig jongen groot en ook in de wintermaanden is de sterfte juist onder die jonge vogels aanzienlijk.

Er wordt al jaren onderzoek gedaan naar deelaspecten van het scholeksterleven. Omdat de signalen dat het slecht gaat steeds pregnanter werden, heeft Bruno Ens van Sovon Vogelonderzoek – met steun van Vogelbescherming Nederland –  de afgelopen twee jaar alle gegevens en onderzoeken doorgerekend, geïnterpreteerd en samengevoegd tot één groot problemenrapport.

Van alle scholeksters broedt 77 procent in het agrarisch land, 4 procent heeft een nest in de stad en 19 procent zit op de kwelders. In de wintermaanden gaan vrijwel alle dieren naar de Waddenzee of de Delta. En overal, het hele jaar door, ondervindt de scholekster grote problemen.

Broedseizoen

De problemen in het agrarisch gebied zijn de gebruikelijke; de grond wordt te intensief gebruikt, de weiden steeds vroeger gemaaid. De vogels op de begroeide buitendijkse kwelders van de Waddeneilanden hebben te kampen met steeds heviger weer, waardoor de schorren vaker overstromen en nesten verloren gaan. Lukt het wel om de eieren uit te broeden, dan verkommeren de jongen door voedselgebrek, onder meer door schelpdiertekorten. De Waddenzee is eind jaren tachtig zwaar overbevist en herstelt zich onvoldoende. De kwelders op het vasteland zijn veiliger wat betreft weersinvloeden, maar veelal verruigd – een scholekster houdt van kort gras. En op het vasteland loeren vossen.

In de winter naar de Wadden

In de wintermaanden als de meeste vogels naar de Wadden verhuizen, zijn de perikelen zo mogelijk nog groter. Scholeksters eten ‘s winters schelpdieren, bij voorkeur mosselen en kokkels en in tijden van schaarste nonnetjes. Door de mossel- en kokkelvisserij zijn de droogvallende mosselbanken echter verdwenen en nam ook het aantal kokkels enorm af. Inmiddels is de mosselvisserij op droogvallende zandbanken grotendeels verboden en mag er alleen nog handmatig op kokkels worden gevist. Herstel is echter onvoldoende en moeizaam. Ook het nonnetjesbestand is ingestort.

Japanse oester grootste probleem

“Maar dat daar is het grootste probleem”, zegt Ens terwijl hij op een grillig gevormde schelpenmassa in het midden van de bank wijst. “De Japanse oester, een voor de visserij geïntroduceerde exoot, die de zich herstellende mosselbanken overgroeit. Naar schatting is slechts 10 procent van de scholeksters in staat een oester open te krijgen en dan alleen de kleine schelpen. Bovendien herstellen de mosselbanken zich alleen in de oostelijke Waddenzee.”

Deltagebied

De dieren die in de Delta overwinteren treft al geen beter lot. De Deltawerken en de visserij zorgden voor een aanmerkelijk kleiner voedselaanbod. Herstel is niet te verwachten; door de gewijzigde waterstromingen – een uitgesteld effect van de stormvloedkering – zakken steeds meer droogvallende platen onder water. Scholeksters foerageren op droogvallende platen. Al met al ziet het er dus somber uit voor de scholekster.

Vroeger waarschuwen
De scholekster is niet de eerste vogel waarvan pas laat wordt ontdekt dat het heel slecht gaat. Hetzelfde gebeurde bij de huismus en boerenzwaluw. Vogelbescherming Nederland, het Vogeltrekstation, en SOVON werken daarom aan een early warning system. Door op grote schaal en permanent van alle vogels gegevens over overleving en reproductie te verzamelen en te bewerken, zijn negatieve trends eerder te zien en kan er tijdiger worden ingegrepen.

Niet op de Rode Lijst
Het dreigend uitsterven ten spijt, staat de scholekster niet op de Rode Lijst. Ens: “De door de overheid gebruikte criteria zijn niet geschikt voor langlevende soorten. Bovendien wordt het belang van Nederland voor een soort niet meegerekend. Dat terwijl 30 procent van de wereldpopulatie scholeksters bij ons in Nederland broedt.”

Bron: Trouw

Volg het nieuws over de Japanse oester en andere invasieve exoten via www.twitter.com/InvasieveExoten

 Meer weten over invasieve exoten? Bekijk het animatiefilmpje!

Zie ook:

• Proef met rapen Japanse oesters op het wad