Jaren geleden, toen ik in New York was voor mijn werk, sprak ik een dame die probeerde fondsen te werven voor allerlei culturele manifestaties. Dat is daar een beroep. Ze klaagde steen en been over het Amerikaanse subsidie systeem. Het systeem waar deze mevrouw zo ontevreden over was is het “a dollar for a dollar” systeem. Kortweg komt het er hier op neer dat de overheid instellingen, producers, gezelschappen, drum bands  en zo voort alleen geld geeft als die eerst zelf geld bijeen hebben gesprokkeld. Als ze zelf een beginbedrag bijeen hebben dan eerst legt de overheid een zelfde bedrag op tafel.

Klinkt redelijk. Iedereen kan wel geld willen voor een leuk idee. Als echter meer mensen van mening zijn dat jouw idee de moeite van het verwezenlijken waard is, de samenleving verrijkt, en daar geld voor op tafel leggen, dan past diezelfde  overheid een zelfde bedrag bij. Met natuurlijk nog wel wat randvoorwaarden en kleine lettertjes onder de streep, anders zou het geen overheid zijn.

Die mevrouw gaf mij in een kort betoog, dat ze duidelijk al vaker had afgestoken, een aantal redenen op waarom dat een zeer slecht idee is.

De hele grote steden die redden het wel. Die grote dure spektakels, dat is een andere wereld. Daar dragen mensen geld naar toe in de hoop dat er winst zal gemaakt worden.

Om te beginnen, zei ze, is New York Amerika niet. Waar je in sommige grote steden nog wel mensen kan vinden die kunstuitingen willen steunen is dat in de kleinere gemeenschappen haast onmogelijk. Met veel kunst en vliegwerk lukt het om in kleine steden een openbare bibliotheek open te houden dank zij veel vrijwilligers werk. Nieuwe boeken aankopen is al bijna helemaal uitgesloten. Zeker in de conservatieve staten waar de bevolking een sterk wantrouwen heeft tegen de bibliotheek en de boeken. Die boeken staan vol slechte ideeën, bederven de kinderziel, spreken soms over seks en durven de evolutietheorie verdedigen. Muziek, dat kan nog net, maar geen wereldse muziek. Psalmen, kerkmuziek, gospelkoren, volksmuziek. Eventueel een klassiek concert. Maar dan geen muziek geschreven door nieuwlichters. Marsen van Soussa, muziek van van Beethoven. Goed Amerikaans drama, dat kan. Niet te modern, niet te frivool, niet te uitgesproken en vooral, het moet het Amerikaanse familieleven ondersteunen. Geen overspel, en indien wel dan mag zoiets niet beloond worden. O ja, en indien het kan liefst niet gemengd.

De Universiteiten en de Hogescholen kampen met dezelfde problemen. Waar deze per definitie haarden van kunstvernieuwing zouden moeten zijn verplichten de omstandigheden ze om zeer voorzichtig te opereren  Deze instellingen zijn in Amerika afhankelijk van donaties van de bevolking. Deze donateurs mag men niet teveel tegen het zere been schoppen. Geen experimenten dus. Geen spraakmakende zaken.

Amerika is conservatief. De Conservatieven sowieso en de Democraten buiten de paar grote kernen zijn alleen iets minder conservatief.

Vernieuwing is in Amerika in de cultuurwereld een vies woord. Welke goed menende burger gaat nu geld geven aan theaterexperimenten, aan nieuwe muziekrichtingen.

Zeker, Amerika kent bij de televisie zijn cultuurzenders met een programmering die speciaal gericht is op cultuur. Deze programma’s worden gesponsord door grote bedrijven. Esso heeft jarenlang veel geld gestoken in het TV-drama. Maar…een bedrijf steekt zijn goede geld niet in iets om er negatieve publiciteit mee te krijgen. Dus lazen en keken de dames en heren van Esso de TV-scripts mee, het rode potlood in de hand. Oei, hier wordt gevloekt—streep—oei hier valt een expliciet sekswoord—streep—oei die kleurling is sympathieker dan de blanke—streep—oei dat decolleté is wel erg diep—streep–

Alle kunst vernieuwende stromingen komen van buiten Amerika en verwerven nauwelijks een plek in het Amerikaans cultuurleven. Daarbij heb je ook nog af te rekenen met de vakbonden. Festivals met buitenlandse films worden bestreden door de vakbonden. Dat is publiciteit voor mensen die werk wegstelen van de Amerikaanse artiesten.

Probeer in zo een sfeer maar geld te werven voor een culturele manifestatie.

Maar de overheid vindt het natuurlijk prachtig. Door dit systeem moeten zij geen keuzes maken, geen kwade vrienden maken. Alles ligt duidelijk vast in de regelgeving. Geen esthetische of artistiek overweging. Geen discutie over smaak. Niks waar de politiek zich aan kan branden. Iedereen gelijk voor de wet. A dollar for a dollar. En wat de burger niet wil daar gaat geen belastinggeld naar toe. Aldus mijn zegsvrouw toen.

Er is nu net in Nederland een rapport met aanbevelingen verschenen. Over de cultuursubsidies. De samenstellers van het rapport bevelen het Amerikaanse systeem aan, alleen noemen ze het het Britse systeem. De politiek reageert enthousiast. Dat ze daar nog niet aan gedacht hebben. Subsidiëren zonder te hoeven nadenken. Daarvoor nemen ze graag wat verschraling op de koop toe.

De wereld om mij heen.