Exoten groot probleem voor oceanen

In de baai van San Francisco leven vandaag de dag meer uitheemse dan inheemse soorten. Op de 1000 verschillende vissoorten, ongewervelden en zeezoogdieren bleken er 639 geïntroduceerd sinds 16 november 1542, toen Juan Rodriguez Cabrillo er voor het eerst een anker uitgooide. Een aantal ervan, zoals de Europese strandkrab, deed het er zo goed dat de oorspronkelijke soorten er nu zwaar onder te lijden hebben.

Aan het einde van de negentiende eeuw begonnen schepen over te schakelen naar water in plaats van bijvoorbeeld stenen of zand als ballast om de stabiliteit van een schip te verhogen. De nieuwe stalen reuzen zogen honderdduizenden liters water op in één haven en loosden dat weer in een andere, aan de andere kant van de wereld.

Op dit ogenblik zijn de grootste supertankers 380 meter lang. Ze kunnen meer dan 500.000 ton olie laden. Zo'n lege olietanker moet dan ook een massa ballastwater meenemen op de terugreis. In dat ballastwater zitten gemiddeld vijftig soorten zee-organismen, zoals mosselen, bacteriën , zeewier, diatomeeën, schelpen, kreeften, garnalen en behoorlijk grote vissen. Matrozen aan boord doden vaak de tijd door te vissen in de ballasttanks. Het scheepvaartverkeer is wereldwijd vertienvoudigd sinds 1950 en meer dan 80 procent van alle goederen passeert over zee. Dat organismen op vreemde plaatsen belanden, is geen dus wonder.

Terwijl u dit leest zijn er 7000 verschillende invasieve soorten onderweg in de elf miljard ton ballastwater aan boord van schepen die op de oceanen varen. De Middellandse Zee is een hotspot met 30 procent van 's werelds maritiem verkeer. Elke vier weken wordt er een nieuwe soort gevonden die niet inheems is. Door dat drukke verkeer is de Middellandse Zee ook een belangrijke exporteur van invasieve exoten geworden.

Er zijn manieren om de verspreiding van invasieve soorten door ballastwater te stoppen. Het opwarmen van dat ballastwater zou al veel organismen doden bijvoorbeeld. Nog simpeler is om schepen te verplichten hun ballastwater te lozen ver van de kust, riviermondingen of koraalriffen. In Californië is dat bijvoorbeeld sinds vorig jaar verplicht. De VN-organisatie die verantwoordelijk is voor de scheepvaart, de International Maritime Organization (IMO) heeft in februari 2004 de ballastwater-conventie aangenomen met verplichte richtlijnen. Tegen 2016 moet uiteindelijk op alle grote zeeschepen het ballastwater worden behandeld in daartoe aan boord geplaatste installaties. En wie die niet aan boord heeft, moet het ballastwater 200 mijl voor de kust lozen in water dat 2000 meter diep is.

Dat klinkt veelbelovend, maar is het niet. Het overgrote deel van de zeeschepen heeft nog geen behandelingsinstallatie aan boord. Bovendien hebben slechts 30 landen de conventie ondertekend, en die vertegenwoordigen amper 35 procent van het scheepvaartverkeer. Schepen die varen onder FOC's (flags of convenience, bijvoorbeeld de Panamese vlag) vallen ook buiten het reglement.

Wat alweer ontbreekt, is politieke moed. Even stoppen om ver van de haven ballastwater te vervangen, is een tijdrovende bezigheid. En tijd kost geld. Veel meer geld blijkbaar dan de prijs van het lobbywerk vanwege de scheepvaardij tegen strengere wetten. De Amerikanen hebben echter uitgerekend dat invasieve soorten elk jaar voor 69 miljard dollar schade berokkenen in de VS alleen.